Periodontolog nedir? Diş hekiminden farkı ve ne zaman gidilmeli

Periodontolog kimdir, nasıl yetişir?

Periodontoloji, diş hekimliğinin dişeti ve diş destek dokularıyla ilgilenen dalıdır. Periodontolog (halk arasında dişeti uzmanı ya da dişeti doktoru), diş hekimliği fakültesini bitirdikten sonra bir üniversitenin periodontoloji anabilim dalında uzmanlık eğitimi almış ve bu eğitimi tez ve sınavla tamamlamış diş hekimidir. Türkiye'de periodontoloji, Sağlık Bakanlığı tarafından tanınan diş hekimliği uzmanlık dallarından biridir ve uzmanlık eğitimine Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı (DUS) ile girilir.

Uzmanlık eğitiminin odağında dişeti hastalıklarının tanısı ve tedavisi, cerrahi olmayan ve cerrahi periodontal tedavi, dişeti greftleri, kemik rejenerasyonu, implant cerrahisi ve implant çevresi hastalıkların yönetimi bulunur. Başka bir deyişle periodontolog, dişin kendisinden çok dişin üzerinde durduğu zeminle ilgilenir.

Diş hekimi ile periodontolog arasındaki fark

Genel diş hekimi ağız sağlığının ilk basamağıdır: muayene, dolgu, kanal tedavisi, çekim, diş taşı temizliği ve koruyucu bakım bu basamakta yapılır. Dişeti hastalığının erken evresi olan gingivitis çoğu zaman burada, profesyonel temizlik ve evde bakımın düzenlenmesiyle kontrol altına alınır.

Periodontolog devreye girdiğinde hastalık genellikle dişetiyle sınırlı kalmamış, dişi tutan kemiğe ulaşmıştır. Uzmanın katkısı üç başlıkta toplanabilir:

• Tanı derinliği: Her dişin çevresinde birden fazla noktadan cep derinliği ve ataşman kaybı ölçülür, radyografilerle kemik kaybı değerlendirilir ve hastalık evre ve derecesiyle tanımlanır.
• Tedavi yelpazesi: Derin ceplerin kök yüzeyiyle birlikte temizlenmesi, cerrahi cep tedavisi, kemik ve dişeti greftleri, çekilmiş dişetinin kapatılması ve kron boyu uzatma gibi işlemler uzmanlık eğitiminin parçasıdır.
• Uzun dönem takip: Periodontitis kronik bir hastalıktır. Tedavi edilen hasta "iyileşmiş" değil "stabil" kabul edilir; dişeti sağlığı yeniden kazanılsa bile tekrarlama riski artmış olarak kalır ve yakın izlem gerekir (Chapple 2018).

Bu bir hiyerarşi değil, iş bölümüdür. Çoğu hasta için doğru düzen, genel diş hekimiyle periodontoloğun aynı dosya üzerinde birlikte çalışmasıdır: biri günlük bakımı ve restoratif ihtiyaçları, diğeri dişeti ve kemik sağlığını izler.

Periodontoloğun ilgilendiği hastalıklar: gingivitisten periodontitise

Dişeti sağlığı, klinik olarak saptanabilir iltihabın yokluğu olarak tanımlanır; sağlık ile gingivitis arasındaki ayrımda temel ölçüt sondalamada kanamadır (Chapple 2018). Gingivitis, dişetinin diş plağına verdiği geri dönüşümlü iltihap yanıtıdır; kemik kaybı yoktur ve etkin temizlikle dişeti sağlığına dönülebilir.

Periodontitis ise iltihabın dişi tutan lif ve kemiğe yayılmasıdır; oluşan kayıp kendiliğinden geri gelmez. 2017 Dünya Çalıştayı, daha önce "kronik" ve "agresif" olarak ayrılan formları tek bir "periodontitis" başlığında birleştirdi ve hastalığı evre ve derece ile tanımlayan bir sistem getirdi (Papapanou 2018). Evre (I'den IV'e), kök boyuna göre kemik kaybının miktarına, hastalığa bağlı diş kaybına ve cep derinliği, kemik içi defekt, furkasyon tutulumu ve diş hareketliliği gibi tedaviyi zorlaştıran etmenlere göre belirlenir; derece (A'dan C'ye) ilerleme hızını yansıtır ve sigara ile diyabet gibi risk faktörleri dereceyi değiştirir (Tonetti 2018).

Bu hastalık nadir değildir. Küresel hastalık yükü verilerini birleştiren sistematik bir derleme, şiddetli periodontitisin dünyada en sık görülen altıncı durum olduğunu ve yaşa göre standardize yaygınlığının %11,2 olduğunu bildirir; yaygınlık otuzlu yaşlarda belirgin biçimde artar ve yeni vaka sıklığı yaklaşık 38 yaş civarında zirve yapar (Kassebaum 2014).

Periodontoloğun alanına ayrıca dişeti çekilmesi, dişeti büyümeleri, dişeti cebi içinde hızlı doku yıkımıyla seyreden periodontal apse (Papapanou 2018) ve implant çevresi hastalıklar girer.

Ne zaman periodontoloğa gidilmeli?

Periodontitis çoğu zaman ağrı yapmadan ilerler; bu yüzden belirtileri tanımak önemlidir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir periodontolog tarafından değerlendirilmek anlamlıdır:

• Fırçalarken, diş ipi kullanırken ya da kendiliğinden tekrarlayan dişeti kanaması
• Kızarık, şiş, parlak ya da dokununca hassas dişeti
• Dişetinin çekilmesi, dişlerin uzamış görünmesi, kök yüzeyinde soğuk hassasiyeti
• Dişler arasında yeni açılan boşluklar, dişlerin yer değiştirmesi ya da sallanması
• Geçmeyen ağız kokusu ya da ağızda sürekli kötü tat
• Dişeti ile diş arasından iltihap gelmesi, dişetinde şişlik ya da apse
• Ailede erken yaşta diş kaybı öyküsü

Belirti olmasa da bazı gruplar için periodontal değerlendirme önerilir. Diyabet ile periodontitis arasındaki ilişki iki yönlüdür: periodontitis, kan şekeri düzensizliği ve insülin direnci riskini artırır; diyabetli hastalarda periodontal tedavi güvenli ve etkilidir ve üç ay sonra HbA1c değerinde %0,27 ile %0,48 arasında azalma ile ilişkilendirilmiştir (Sanz 2018). Sigara içenler, hamileliği planlayanlar ve implant tedavisi düşünenler de bu gruptadır.

Periodontoloğa gittiğinizde ne olur?

İlk randevu tanıyla başlar: tıbbi öykü, ağız içi muayene, dişeti ceplerinin ölçülüp kaydedilmesi ve radyografiler. Hastalık evre ve dereceyle tanımlandıktan sonra tedavi basamaklandırılır. Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun klinik uygulama rehberi, evre I'den III'e periodontitis tedavisini birbirini izleyen basamaklar halinde tanımlar: davranış değişikliği, diş üstü plak kontrolü ve risk faktörlerinin yönetimi; diş üstü ve diş altı mekanik temizlik, gerekirse ek tedavilerle; yanıt vermeyen bölgelerde farklı periodontal cerrahi girişimler; ve kazanımı korumak için destekleyici periodontal bakım (Sanz 2020).

İlk basamaklar lokal anestezi altında, çoğu zaman birkaç seansta yapılır. Cerrahi, yeniden değerlendirmede derin ceplerin sürdüğü bölgelerde gündeme gelir; uygun vakalarda kaybedilen kemiğin yeniden kazanılmasını hedefleyen rejeneratif yöntemler de kullanılabilir. Bu girişimler periodontal cerrahi sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır. Hangi basamağın gerekli olduğu muayene sonrası belirlenir.

İmplant ve periodontoloji ilişkisi

Periodontolog aynı zamanda implant cerrahisi yapan uzmanlardan biridir; çünkü implant, dişetine ve çene kemiğine yerleştirilir ve bu dokuların sağlığı implantın uzun ömrünü belirler. Periodontitis öyküsü olan hastalarda implant planlaması, önce hastalığın kontrol altına alınmasını bekler. İmplant çevresinde kanama, şişlik ya da kemik kaybıyla seyreden peri-implantitis de periodontoloğun tedavi ettiği durumlar arasındadır.

İzmir'de periodontolog arayan hastalar için Bornova'daki klinikte periodontoloji ve implant tedavileri aynı çatı altında yürütülür; genel bilgi için İzmir implant sayfasına göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Periodontoloğa gitmek için sevk gerekir mi?

Hayır, doğrudan randevu alınabilir. Genel diş hekiminizin yönlendirmesi de yaygın bir yoldur; mevcut röntgenlerinizi ve tedavi geçmişinizi paylaşmanız ilk değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Dişeti tedavisi kaç seans sürer?

Hastalığın evresine ve etkilenen diş sayısına bağlıdır. Diş altı temizlik genellikle birkaç seansta tamamlanır, ardından birkaç hafta sonra yeniden değerlendirme yapılır ve cerrahiye gerek olup olmadığına bu aşamada karar verilir. Takvim muayene sonrası belirlenir.

Tedaviden sonra hastalık tekrar eder mi?

Periodontitis kronik bir hastalıktır; tedavi edilen ve stabil hale gelen hasta tekrarlama açısından artmış risk altında kalır ve yakından izlenmelidir (Chapple 2018). Bu nedenle düzenli idame randevuları tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Hangi tedavi basamağının size uygun olduğu, klinik muayene ve gerektiğinde üç boyutlu görüntüleme sonrasında belirlenir. Ön değerlendirme, elinizdeki panoramik röntgen ya da CBCT ile başlayabilir; kesin plan ancak muayene sonrasında ortaya çıkar.