Sallanan diş kurtarılır mı? Periodontal tedavi ve splint

Dişler neden sallanır?

Sağlıklı bir dişin de çok küçük bir hareketliliği vardır; dişi kemiğe bağlayan periodontal lifler bir tür amortisör gibi çalışır. Hissedilir bir sallanma ise genellikle şu nedenlerden birine bağlıdır:

• İleri dişeti hastalığı (periodontitis): Erişkinlerde en sık nedendir. Dişeti iltihabı zamanla dişi çevreleyen kemiği eritir; destek azaldıkça diş sallanmaya başlar. Periodontitis bugün, hastalığın şiddetini ve tedavi karmaşıklığını gösteren evre ile ilerleme hızını ve riskini gösteren derece üzerinden sınıflandırılır (Papapanou 2018).
• Aşırı çiğneme kuvveti ve diş sıkma: Yüksek dolgu ya da kron, diş sıkma veya gıcırdatma, dişlere fazla yük bindirebilir.
• Travma: Darbe sonrası diş geçici ya da kalıcı olarak sallanabilir.
• Kök ucu iltihabı veya kök kırığı: Diş içindeki enfeksiyon ya da çatlak da hareketliliğe yol açabilir.
• Daha nadir nedenler: Kistler, bazı sistemik hastalıklar ve hamilelikteki hormonal değişiklikler.

Doğru tedavi nedene bağlı olduğu için ilk adım her zaman teşhistir: periodontal cep ölçümleri, sallanmanın derecesi, röntgende kemik seviyesi ve ısırma kontrolü.

Muayenede sallanma nasıl değerlendirilir?

Sallanan bir diş için karar, tek bir bulguya göre değil, birkaç ölçümün birlikte okunmasıyla verilir:

• Sallanmanın yönü ve derecesi: Hekim dişi iki alet arasında hafifçe hareket ettirerek yatay ve dikey yöndeki hareketliliği değerlendirir. Dişin yalnızca yanlara mı, yoksa aşağı yukarı da mı hareket ettiği önemlidir.
• Cep derinliği ve dişeti kanaması: Periodontal sonda ile dişin çevresindeki cepler ölçülür; kanama aktif iltihabın göstergesidir.
• Röntgende kemik seviyesi: Kemik kaybının miktarı ve şekli (yatay ya da dikey) hem prognozu hem de rejeneratif tedavinin mümkün olup olmadığını etkiler.
• Isırma kontrolü: Dişe gelen yükün dengesiz olup olmadığı, sıkma ve gıcırdatma izleri incelenir.
• Diş canlılığı: Kök ucu iltihabı şüphesi varsa dişin canlılığı test edilir.

Bu bilgiler birlikte, dişin kurtarılma şansını ve hangi tedavi basamaklarının gerektiğini gösterir.

Diş sıkma ve aşırı kuvvet dişeti hastalığına yol açar mı?

Bu sık sorulan bir sorudur ve literatürün cevabı nettir: Aşırı çiğneme kuvvetleri tek başına periodontitis başlatmaz. Dişeti hastalığı ile aşırı kuvvet birlikte varsa, kuvvetin bağ dokusu kaybını hızlandırabileceğine dair zayıf kanıt vardır (Fan ve Caton 2018). Aynı derlemeye göre ısırma tedavisi, sallanmayı azaltmak, hasta konforunu ve çiğneme işlevini iyileştirmek için periodontal tedavinin bir parçası olarak uygulanır ve sallanmanın azaltılması periodontal tedavinin etkisini artırabilir (Fan ve Caton 2018).

Diş sıkma (bruksizm) konusunda uluslararası uzlaşı raporu, sağlıklı bireylerde bruksizmin bir hastalıktan çok, bazı klinik sonuçlar için risk faktörü olabilen bir davranış olarak değerlendirilmesini önerir (Lobbezoo 2018). Pratik anlamı şudur: Amaç bruksizmi "tamamen ortadan kaldırmak" değil, dişleri, dolguları ve implantları ondan korumaktır.

Sallanan diş nasıl tedavi edilir?

Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun klinik kılavuzu, evre I–III periodontitis tedavisini basamaklı bir yaklaşımla tanımlar (Sanz 2020):

1. Birinci basamak: Ağız hijyeninin iyileştirilmesi, diş yüzeyindeki plak ve tartarın temizlenmesi, sigara ve diyabet gibi risk faktörlerinin kontrolü.
2. İkinci basamak: Dişeti altı temizlik (diş kök yüzeylerinin derin temizliği).
3. Üçüncü basamak: Yeniden değerlendirmede derin cepler devam ediyorsa periodontal cerrahi; uygun vakalarda kaybedilen kemiği yeniden kazandırmayı amaçlayan rejeneratif yöntemler.
4. Dördüncü basamak: Kazanılan sonucu korumak için düzenli destekleyici periodontal bakım.

Bu basamaklar, sallanan dişin kurtarılması açısından en önemli kısımdır: İltihap kontrol altına alındığında dişi çevreleyen dokular sıkılaşır ve sallanma çoğu zaman azalır. Periodontal cerrahi seçenekleri için periodontal cerrahi sayfasına bakabilirsiniz.

Splint nedir, ne zaman gerekir?

Periodontal splint, sallanan dişlerin iç yüzeylerinden ince bir fiber veya tel ile kompozit malzemeyle komşu dişlere bağlanmasıdır. Çiğneme kuvvetini birden fazla dişe dağıtır, hastanın rahat çiğnemesine yardımcı olur ve dişlerin kesilmesini gerektirmez.

Evre IV periodontitis için hazırlanan kılavuz, ileri hastalığın diş yer değiştirmesi, dişlerin yelpaze gibi açılması ve kapanışın çökmesi gibi sonuçlarına yönelik ek tedavileri ele alır; öneriler arasında ortodontik diş hareketi, ısırma ayarlaması, sabit veya hareketli protezler ve destekleyici bakımın yanı sıra diş splintlemesi de yer alır (Herrera 2022).

Splint şu durumlarda düşünülebilir:

• periodontal tedaviye rağmen sallanma hastanın çiğnemesini veya konforunu bozuyorsa,
• sallanma giderek artıyorsa,
• ön dişlerde estetik ya da konuşma sorunlarına yol açıyorsa.

Splint tek başına bir tedavi değildir: Dişeti hastalığı tedavi edilmeden yapılan splint, altta süren kemik kaybını durdurmaz. Splintin ömrü ağız hijyenine, ısırma kuvvetlerine ve kullanılan malzemeye bağlıdır; zamanla bir bölümü kırılabilir ya da gevşeyebilir ve bu durumda onarılır veya yenilenir. Kontrollerde splintin sağlamlığı ve çevresindeki dişetinin durumu birlikte değerlendirilir.

Gece plağı ne işe yarar?

Diş sıkma veya gıcırdatma varsa, kişiye özel hazırlanan sert ya da yarı sert bir gece plağı uyku sırasında dişleri korur. Plak; dişlerin aşınmasını, dolgu ve kronların kırılmasını ve sallanan dişlere gelen yükü azaltmayı amaçlar. Periodontal tedavi görmüş ve diş sıkan hastalarda, tedavinin sonuçlarını korumanın pratik bir yoludur. Bruksizm implant planlamasını da etkiler: İmplant üstü protezlerde mekanik sorunları azaltmak için protez tamamlandıktan sonra da gece plağı önerilebilir.

Tedavi edilen dişler uzun dönemde korunur mu?

Uzun dönem verileri cesaret vericidir. Periodontal tedavi sonrası en az 10 yıl düzenli bakımla izlenen 120 hastalık bir çalışmada, tedavi sonunda ağızda bulunan 2.927 dişten 53'ü (%1,8) periodontal nedenlerle kaybedilmiştir; 60 yaş üstü olmak ve sigara içmek, periodontal diş kaybıyla ilişkili bulunmuştur (Chambrone 2006). Bu sonuç, düzenli bakıma gelen hastalarda dişlerin büyük çoğunluğunun uzun süre korunabildiğini gösterir; ancak bu tek merkezli, geriye dönük bir çalışmadır.

Çekim ve implant ne zaman daha doğru seçenektir?

Her sallanan diş kurtarılamaz. Şu durumlarda çekim ve implant daha öngörülebilir olabilir:

• dişi çevreleyen kemiğin büyük ölçüde kaybolduğu, dişin kök ucuna kadar kemik desteğini yitirdiği durumlar,
• tedaviye rağmen tekrarlayan apse ve iltihap,
• dikey kök kırığı veya tedavi edilemeyen kök sorunları,
• dişin genel protez planında tutulmasının faydadan çok risk getirdiği durumlar.

Bu noktada da dişeti sağlığı belirleyicidir: Periodontitis öyküsü, implant çevresi iltihabı (peri-implantitis) riskini artırdığı güçlü kanıtla gösterilmiş faktörlerden biridir (Schwarz 2018). Bu yüzden implant öncesi dişeti hastalığı kontrol altına alınır. Çekim sonrası kemik az kaldıysa, uygun vakalarda büyük bir greft yerine kısa implantlar gibi daha az cerrahi gerektiren seçenekler değerlendirilebilir.

Sık sorulan sorular

Sallanan diş kendiliğinden düzelir mi?

Nedeni ortadan kalkmadıkça genellikle düzelmez. Travma sonrası hafif sallanma zamanla azalabilir; ancak dişeti hastalığına bağlı sallanma tedavi edilmezse kemik kaybı ilerler. Bu yüzden sallanan bir diş fark edildiğinde muayene önerilir.

Sallanan dişe splint yapmak dişe zarar verir mi?

Splint dişleri kesmeden, iç yüzeylerine yapıştırılarak uygulanır. Ancak splint olan bölgede temizlik zorlaşabileceği için arayüz fırçası ve düzenli kontroller önemlidir.

Diş sıkmak dişlerin sallanmasına neden olur mu?

Diş sıkma tek başına dişeti hastalığı başlatmaz; ancak dişeti hastalığı olan dişlerde kemik kaybını hızlandırabileceğine dair zayıf kanıt vardır (Fan ve Caton 2018). Bu yüzden diş sıkan hastalarda gece plağı tedavinin bir parçası olabilir.

Sallanan diş çekilip hemen implant yapılabilir mi?

Seçilmiş durumlarda, aktif enfeksiyon yoksa ve yeterli kemik varsa çekimle aynı seansta implant düşünülebilir. Periodontitis nedeniyle sallanan dişlerde ise genellikle önce dişeti hastalığı tedavi edilir; zamanlama muayene ve tomografi sonrası belirlenir.

Sallanan dişler için hangi uzmana gidilmeli?

Diş sallanmasının en sık nedeni dişeti hastalığı olduğu için periodontoloji uzmanı (periodontolog) bu konuda uzmanlaşmış hekimdir. Ayrıntılar için periodontolog nedir yazısına bakabilirsiniz.

Sallanan bir dişin korunup korunamayacağı; kemik desteği, iltihabın durumu, ısırma kuvvetleri ve genel tedavi planı birlikte değerlendirilerek, klinik muayene ve gerekiyorsa 3 boyutlu görüntüleme sonrasında belirlenir. Ön değerlendirme elinizdeki bir panoramik röntgen ya da CBCT ile başlayabilir. Diş sıkma ve sallanan dişlerle ilgili diğer kısa cevaplar sık sorulan sorular sayfasında yer alıyor.